Trichomes คืออะไร ? สารไตรโคม มักพบที่ช่อดอกของพืชกัญชา ลักษณะมองด้วยตาเปล่าจะเป็นขนสีขาว สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า Trichomes มีรากศัพท์มาจากคำว่า trichoma ที่แปลว่า การเติบโตของเส้นผม นั้นคือส่วนที่คล้ายๆกับดอกเห็ด ปกคลุมบริเวณดอกของกัญชา และส่วนนี้เป็นส่วนสำคัญที่เก็บสารสำคำในพืชกัญชาไว้ยเอะที่สุดไม่ว่าจะเป็นสาร THC หรือ CBD
Trichomes คืออะไร ???
สารไตรโคม ไม่ได้มีเฉพาะในพืชดัญชาหรือกัญชง แต่ยังมีในพืชอื่นๆด้วย ที่มีลักษณะคล้ายๆกัน โดยไตรโคมช่วยปกป้อง พัฒนาสุขภาพ และการสร้างผลิตผลของพืชชนิดนั้นๆ เช่นใน กัญชา หรือ กัญชง ไตรโคม จะมีกลิ่นที่ฉุนรุนแรง และมีรสขม มีหน้าที่ไล่แมลง สัตว์ และสิ่งไม่มีชีวิตอื่นๆ ที่สามารถทำอันตรายต่อพืชได้ และยังมีหน้าที่ป้องกันดอก และใบ จากแสง UV รวมถึงลดการเสียดสีของลมด้วยเช่นกัน
ในไตรโตมสำหรับกัญชานั้นจะเป็นส่วนผลิตสารตั้งต้น (precursors) ของสารแคนนาบินอยด์มากกว่า 200 ชนิด โดยสามารถแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มหลัก
- สารกลุ่มแคนนาบินอยด์ คุ้นเคยกันก็จะมี CBG CBD THC CBN ซึ่งสารเหล่านี้มีผลต่อการเสริมสร้างซ่อมแซมระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ที่อยู่ในร่างกายให้เกิดภาวะสมดุลย์
- สารกลุ่มเทอร์พีน สารให้รสชาติและกลิ่น เป็นตัวเสริมให้สารแคนนาบินอยด์มีฤทธิ์เป็นทวีคูณ และกระตุ้นให้หลั่งสารสื่อประสาทต่างๆ
- สารกลุ่มฟลาโวนอยด์ สารอาหารเสริมธรรมชาติที่ปรกติแล้วเป็นส่วนที่ให้สี รสชาติและกลิ่น หรือถ้าเจาะจงในพืชตระกูลกัญชาเรียกว่า แคนนาฟลาวินส์ ออกฤทธิ์คล้ายสารฮอร์โมน และแสดงผลในด้านการรักษาอาการอักเสบหรือสรรพคุณอื่นคล้ายสารกลุ่มแคนนาบินอยด์
แคนนาบินอยด์ (Cannabinoids)
จากการศึกษาดังกล่าวพบว่าต้นกัญชามีส่วนประกอบของสารเคมีมากกว่า 450 ชนิด โดยมากกว่า 60 ชนิดเป็นสารกลุ่มแคนนาบินอยด์ (cannabinoids) มีองค์ประกอบหลักคือ THC และสารชนิดอื่นในกลุ่มเดียวกัน เช่น Cannabinol (CBN), Cannabidiol (CBD), Cannabichtomme (CBC), Cannabigerol (CBG) เป็นต้น3,4 นอกจากนี้ได้มีการสังเคราะห์สารที่เป็นอนุพันธ์ของสาร THC ขึ้นมาใหม่อีกหลายชนิด รวมถึงการค้นพบกลไกการออกฤทธิ์ของสารในกลุ่มนี้
- THC : เป็น psychoactive compound ซึ่งส่วนใหญ่จะจับกับ cannabinoid receptors ซึ่งพบอยู่ 2 กลุ่มหลักคือ CB1 และ CB2 โดย CB1 จะพบมากที่ (1) ระบบประสาทส่วนกลาง (Central nerve system) โดยเฉพาะในส่วน basal ganglia, hippocampus, cerebellum และ cortex ซึ่งสะท้อนกลไกการเกิด psychotropic effect ของ THC ซึ่งเป็นองค์ประกอบหลักในสารสกัดกัญชา และ (2) ในระบบประสาทส่วนปลาย (Peripheral nerve system) ในขณะที่ CB2 receptors จะพบที่เนื้อเยื่อระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย (Immune system)4,5 ดังนั้นจึงมีผลต่อ ความอยากอาหาร การย่อยอาหาร อารมณ์ ความรู้สึก ความจำ การเรียนรู้ และพฤติกรรม นอกจากนี้ยังมีการค้นพบว่าอาจมี receptors อื่นๆ ที่อาจมาทำหน้าที่เช่นเดียวกับ cannabinoids receptors
- CBD : มีความสามารถในการจับกับ CB1 และ CB2 receptors แบบโดยตรงได้เพียงเล็กน้อย แต่มีลักษณะเป็น negative allosteric modulator กับ CB1 receptor ซึ่งส่งผลกับการทำงานกับ receptors อื่นๆ ทำให้สามารถลดอาการปวด อาการอักเสบ และลดความกังวลได้ การค้นพบกลไกการออกฤทธิ์ของสารกลุ่มนี้ รวมถึงการค้นพบ endocannabinoids ซึ่งเป็น endogenous agonists ของ cannabinoids receptors เช่น N-arachidonoyl-ethanolamine (AEA; anandamide) และ 2-arachidonoylglycerol (2-AG)5 ทำให้มีความเข้าใจในกลไกการออกฤทธิ์ของสารกลุ่มนี้รวมถึงผลข้างเคียงมากยิ่งขึ้น และมีการนำมาวิจัยเพื่อประโยชน์ในการรักษาอาการหรือโรคต่างๆ อาทิ อาการปวดเรื้อรัง ปลอกประสาทเสื่อม มะเร็ง โรคลมชัก อาการวิตกกังวล และช่วยกระตุ้นความอยากอาหาร ความผิดปกติด้านการนอน ต้อหิน โรคโครห์นและลำไส้อักเสบ โรคพาร์กินสัน โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ โรคสมาธิสั้น (ADD) และภาวะป่วยทางจิตจากเหตุการณ์รุนแรง (PTSD) ซึ่งแต่ละอาการ ก็มีระดับการตอบสนองที่แตกต่างกัน ผู้ใช้จึงควรอยู่ในการดูแลของแพทย์
เทอร์พีน (Terpenes)
กลุ่มสารเทอร์พีน (Terpenes) จะหลั่งออกมาจากต่อมเดียวกันกับสาร Cannabinoids ซึ่งสารเหล่านี้มีอยู่ในต้นกัญชา Terpenes จะให้กลิ่นที่เฉพาะเป็นน้ำมันหอมระเหยสกัด ที่มีในพืชกัญชา ทำให้มีสีสันที่หลากหลายในเรื่องของกลิ่นและรสชาติที่โดดเด่นเหมือนกับพืชตระกูล ส้ม เบอร์รี่ มิ้นต์ และสน ไม่เหมือนกับพืชหรือไม้ดอกที่มีกลิ่นแรงชนิดอื่นๆ
การพัฒนากลุ่มสารเทอร์พีน ในพืชกัญชา เริ่มต้นเพื่อวัตถุประสงค์ในการแผ่ขยายพันธุ์ มีปัจจัยหลายอย่างที่มีผลต่อการพัฒนาของสารเทอร์พีน ซึ่งรวมถึงสภาพอากาศ อายุ และการเจริญเติบโตเต็มที่ ชนิดของปุ๋ย ชนิดของดิน หรือแม้แต่ช่วงเวลาของวัน ก็มีผลต่อสารเทอร์พีน สารเทอร์พีน มีมากกว่า 100 ชนิดที่แตกต่างกันที่ถูกระบุในพืชกัญชา โดยสายพันธุ์ทุกชนิดมีแนวโน้มที่จะมีชนิดมีแนวโน้มที่จะมีชนิดและองค์ประกอบของสารเทอร์พีน ที่มีลักษณะเด่น และมีความเป็นพิเศษเฉพาะ
ฟลาวโวนอยด์ (Flavonoid)
ฟลาโวนอยด์ (flavonoid) เป็นสารประกอบฟินอล (phenolic compounds) ประเภทพอลิฟีนอล (polyphenol) มีสูตรโครงสร้างทางเคมีเป็นวงแหวนแอโรมาติก (aromatic ring) ที่มีจำนวนหมู่ไฮดรอกซิล (hydroxyl group) รวมอยู่ในโมเลกุล ตั้งแต่ 2 วงขึ้นไป สามารถละลายในน้ำได้ ส่วนใหญ่มักพบอยู่รวมกับน้ำตาล ในรูปของสารประกอบไกลโคไซด์ (glycoside) สารประกอบ flavonoids ได้แก่ flavonol, flavonone, flavone, isoflavone, flavonol catechin และ anthocyanins
สารฟลาโวนอยด์ที่พบในพืช
- naringin เป็นสารในกลุ่มฟลาโวนอยด์ที่ให้รสขมในเปลือกของผลไม้พืชตระกูลส้ม (citrus fruit)
- catechin พบในใชชาพบมากในชาเขียว
สารในกลุ่มฟลาโวนอยด์ จัดเป็น nutraceutical มีสมบัติเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ (antioxidant) โดยทำหน้าที่ในการหน่วงเหนี่ยวหรือเป็นสารต้านปฏิกิริยาออกซิเดชัน (oxidation) จึงช่วยหยุดปฏิกิริยาลูกโซ่ของอนุมูลอิสระได้ โดยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ ส่วนหนึ่งชี้ว่าการได้รับสารชนิดนี้ในปริมาณที่เหมาะสมอาจช่วยป้องกันโรคได้หลายชนิด เช่น โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง โรคมะเร็ง เป็นต้น จึงอาจจะเป็นทางเลือกหนึ่งในการดูแลสุขภาพได้อย่างดี
แหล่งของอาหารที่พบฟลาโวนอยด์มาก ได้แก่ พืช ผักและผลไม้ เช่น ยอ ถั่วเหลือง กระชายดำ สารสกัดจากเมล็ดองุ่น รวมทั้งเครื่องดื่มต่างๆ เช่น ชา และไวน์ เป็นต้น